İSTİNAT DUVARLARI NEDEN YIKILIYOR?
11 Ocak 2019 Cuma 12:43

İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisi ve Deprem Mühendisi Dr. Beyza Taşkın, Radyo Trafik’te canlı yayına konuk oldu. Cezayir Doğan’ın sorularını yanıtlayan Taşkın, son günlerde sürekli karşılaştığımız istinat duvarı çökmeleri konusunda açıklamalarda bulundu, yapılması gerekenleri anlattı.

Yıllardır var olan istinat duvarı çökmelerinin, aslında son günlerde medyanın gücüyle daha fazla gündemde olmaya başladığını belirten Taşkın, betonarme ve taş duvarların yapılarında imalat, malzeme ve dizayn konularında eksilikler olduğunu belirtti.

İstinat duvarlarının çökmesindeki en büyük etkenin aşırı yağış olduğunu belirten Taşkın, duvarların arkasındaki toprak yığınının, yağmur ve kar sularıyla ağırlaşıp duvarı öne ittiğini belirtti. Bu durumun oluşmaması için, istinat duvarı imalatında, duvarın arkasına koyulması gereken drenaj borularının ve duvar yüzeyinde bırakılması gereken “barbakan” denilen su deliklerinin önemine değindi. Hatta bu su deliklerinin vatandaşlar tarafından tıkandığını belirten Taşkın, su tahliye olmadıkça duvarın yıkılmasının ya da çökmesinin kaçınılmaz olacağını vurguladı.

İstanbul Teknik Üniversitesi İnşaat Mühendisi ve Deprem Mühendisi Dr. Beyza Taşkın’ın, istinat duvarlarının yapısı ve yıkılma nedenleri konusundaki açıklamaları şöyle:

“İSTİNAT DUVARI YIKILMALARININ SEBEBİ AŞIRI YAĞIŞ”

“Herkesin bildiği betonarme bir duvar var veya çoğunlukla alışık olduğumuz taş duvarlar var. Bunların imalat veya inşaat teknikleriyle, projelendirilmesine ya da daha da önemlisi yüksekliklerine göre malzemeler değişebiliyor. Diğer bir husus ise bunların adı, bakın “istinat duvarı!”, dayanma yapıları bunlar. Şimdi bunlar neye dayanıyor arkada bir toprak var önde sizin yolunuz var, viyadüğünüz var, evimizin bahçesi var vs. Arkasındaki toprak, duvara yük bindiriyor ama duruyor bu duvarlar. Şimdi hangi zamanlar çöküyor diye dikkat edelim. Yaz aylarında mesela farklı türlerde ve farklı yerlerde fazlasıyla yıkıntı oldu. Çünkü aşırı yağış almıştık hatırlarsanız Temmuz aylarında, bir önceki senede Ağustos aylarında da öyle olmuştu. Sonra istinat duvarlarında yıkılmalar bir ara durdu. Derken bu sonbahar ve kış mevsiminin başlamasıyla yine yıkılmalar başladı. Bu aslında çok önemli bir ipucu veriyor değil mi? Bu duvarlar duruyordu belki bir kaç senedir, belki birkaç aydır duruyordu ama duruyordu. Değişen koşul nedir, aşırı yağış koşuludur. Dolayısıyla yağışın etkilediği çok açık bir kere, kesin ve net.”

“İSTİNAT DUVARLARI ÇOK KÜÇÜMSENEN YAPILAR, İMALATTA EKSİKLER OLMAMALI”

“Buradan yola çıkarak şimdi nerede hata yapıyoruz, neyi izlemeliyiz, neye dikkat etmeliyiz?
Duvarın arkasında bulunan toprak yükü istinat duvarını öne doğru kaydırmak ister. 2. bir konu da öne doğru yürümek ister, yani boş olduğu tarafa doğru. Dolayısıyla ekstra yağış olduğu zaman, arkadaki dolgunun niteliğine bağlı olarak, -dolgu dediğim toprak diyelim- toprağın cinsine bağlı olarak özellikle su tutucu veya suya yoğun şekilde doyucu bir toprak tutuyorsa, bu duvar o zaman normal şartlar dikkate aldığımız yüklerin üzerinde yüklere maruz kalıyor demektir.
Demek ki ne yapmak lazım;
1- Tasarlanırken şayet bir projesi varsa tabi, çünkü genellikle istinat duvarları çok küçümsenen yapılar. Bu yükleri hesaplarken olası aşırı yağışlarda zeminin dolgunun niteliğine bağlı olarak su tutabilecek şekilde dizayn ettiyseniz, o duvarlar aşırı yağışlarda zaten duruyor. Eğer bu dizaynı yapamadıysanız iyi bir drenaj yapmanız gerekir. Bakın şimdi istinat duvarlarında “barbakan”  denilen boşluklar bırakılır delikler yani. Duvarın yüzeyinde gördüğünüz cephesinde delik olması gerekir. Taş duvarlarda, misal Ortaköy yoluna giderken Beşiktaş istikametinden çok tarihi taş duvarlar var. Bunların üzerinde “barbakan” denilen kare kare delikler vardır. Betonarme duvarlarda da olması gerekir. Bu deliklerin amacı duvarın arkasında ki toprakta biriken suyu, yani aşırı suyun, yağışlarda, kar sonrası erimede tahliye olmasını sağlamaktır. Biz bu duvar deliklerini pek sevmiyoruz halk olarak. Tıpkı evlerimizin ortasında bir kolona denk gelince, ya bu kolona acaba ihtiyaç var mı acaba kestirsek ne olur mantığıyla bakıp, depremde binanın hasar görmesi gibi, bu barbakanlarda hele o sizin bahçenize gelen bir duvarsa sinir bozuyor niye çünkü bahçenize sürekli su akıyor. Dolayısıyla zaten yapılmıyorlar da, yapılanların bir kısmını da vatandaş tıkıyor. Çoğunlukla bu delikleri göremiyoruz.
Daha da önemlisi ise istinat duvarının görmediğimiz tarafında. Bu noktayı görmek mümkün değil. İstinat duvarı yapılırken, o yükseklik boyunca dibine doğru ama arka tarafta, toprak olan tarafın altına drenaj borusu yerleştirilir. Bu drenaj boruları, meslektaşlarım bilirler zaten delikli borulardır. Etrafı “granülen” mıcır gibi bir malzeme kullanılarak kaplanır, ondan sonra toprak doldurulur. Ne oluyor böylelikle süzülen su  “granülen” malzemeden drenaj borusuna geliyor ve su bir şekilde tahliyenin drenaj noktası neresiyse tahliye ediliyor. Şimdi bunların yapıldığını görmek neredeyse mümkün değil ne yazık ki. Dediğim gibi,  imalatta çok küçümsenen şeyler ama inanın çok basit ve maliyeti de yok denecek kadar az uygulamalar bunlar. Tabi kapasite yetersizlikleri veya tasarımdan gelen hatalar da olabilir. Hiç tasarım almamış olması kuvvetle muhtemel, özellikle alçak duvarların.”

“İSTİNAT DUVARLARI BİRDEN ÇÖKMEZ! HABER VERİR”

“Yakınınızda olan sizi veya aracınızı etkileyebilecek duvarlara karşı dikkatli olmak lazım. Yolun kenarında olan duvarlardan uzak durmaktan ziyade izlemek lazım. Yavaş yavaş bir takım çatlaklar oluşur duvarlarda. İstinat duvarları evet birden çöküyor gibi gözüküyor ama aslında birden çökmüyor. Özellikle betonarme olanları çok hızlı çökmez, sonrasında hızlı gelişir olay. Ama öncelikle kendini izlettir bu. Gövdesinde yer yer su birikintileri olmaya başlar. Yine ön tarafında hafif çatlaklar olur, nem izleri olur, deformasyonlar olabilir. Yani betonarme olan haber verir çökme durumunu.
Taş olan da verebilir. Onda da deformasyon görülür, yani şekil değiştirmeye başlar. Hafif üst ucu yavaş yavaş öne doğru gelmeye başlar. Çok ani gelişen aşırı sağanak, sel yaratacak düzeydeki yağışları konuşmak mümkün değil tabi. Zaman zaman geçtiğimiz duvarlara bakıp hemen ilgili kişilere haber vermeliyiz. Ve tabi ki proje yapan insanlarla çalışın, yapısal istinat duvarının yanı sıra arkaya doldurulacak zeminin de iyi etüt edilmesi gerekiliyor.”

@radyotrafik